Bầu cử tổng thống Mỹ

CÁCH THỨC NHẬN DIỆN VỀ THIẾT CHẾ BẦU CỬ TT MỸ

Trong rất nhiều thập niên qua, vài thuật ngữ trong bầu cử Tổng Thống Mỹ là "electoral vote" / "elector" / "electoral college" - không biết bắt đầu từ ai chuyển ngữ mà thành "phiếu đại cử tri" / "đại cử tri" / "đại cử tri đoàn". Tôi cứ ngỡ không cần thiết quan tâm đến việc dịch làm gì, nhưng lối dịch "đại cử tri" này đã dẫn tới cách diễn giải lệch lạc về nền chánh trị dân chủ Mỹ!

Nhiều, rất nhiều người trong chúng ta đã bị cách diễn giải như vậy "thấm" vào đầu; tôi cũng từng bị "thấm" NHƯNG rồi tôi nhận ra mình đang bị hiểu lệch lạc. 

Mà vì vậy tôi mới phải viết một loạt bài minh giải trên fb này, chớ nếu tôi cũng ầu ơ ví dầu, kệ ai sao tôi dzậy, mất công mất sức làm gì [mời bạn đọc theo các đường link ở cuối stt; xin đừng đọc theo kiểu chuồn chuồn đạp nước, lớt phớt, rồi... lặp lại cách hiểu lệch lạc như cũ]

"Đại cử tri", nghĩa là "thay mặt (đại diện) cho cử tri". NHƯNG quí bạn sẽ thấy hoàn toàn không có ai được quyền thay mặt cử tri Mỹ để bầu chọn ra Tổng thống hết! Ở đây tôi tóm vài điểm chánh yếu (còn muốn hiểu rõ vì sao, một lần nữa, xin mời đọc các bài theo đường link cuối stt)

1/ Nước Mỹ hợp thành từ 50 States, và các State đều bình đẳng: có quyền tổ chức bầu cử độc lập, lấy kết quả từ phiếu bầu của dân (popular vote) theo State. Xin nhấn mạnh: PHIẾU CỬ TRI PHỔ THÔNG (popular votes) THEO STATE (BANG, có cách gọi khác nữa là TIỂU BANG).

(vì sao lấy kết quả phiếu bầu, nhấn mạnh, là phiếu bầu của dân theo State, mà không lấy kết quả phiếu bầu toàn quốc - xin đọc bài theo link cuối stt này)

2/ "Electoral votes" thuần túy là kỹ thuật qui đổi số phiếu ấn định cho mỗi State mà thôi (vì sao cần phải có kỹ thuật qui đổi sang electoral votes, xin đọc bài theo link cuối stt).

3/ Khi kiểm phiếu THEO TỪNG STATE, rồi tổng hợp lại (tháng 11 trong năm bầu cử), ngay sau đó - loại trừ gian lận nếu có, và tái kiểm phiếu - loan báo kết quả ai đắc cử Tổng thống Mỹ.

Quí bạn thấy gì? Trong toàn bộ tiến trình nêu trên, chỉ có lá phiếu bầu của cử tri dân chúng Mỹ mà thôi (và sự qui đổi kỹ thuật sang electoral votes), hoàn toàn KHÔNG CÓ ông to bà lớn nào "đại cử tri" thay mặt dân để bầu Tổng thống.

"Electoral votes", dịch đúng nghĩa, là "Phiếu tuyển trạch" (bấy lâu nay dịch "Phiếu đại cử tri" là không thích hợp, vì làm gì có đại cử tri xuất hiện ở đây mà gọi là phiếu của đại cử tri?).

4/ Qua tháng 12 trong năm bầu cử, tức SAU KHI ĐÃ CÓ KẾT QUẢ kiểm phiếu ai đắc cử Tổng thống trong tháng 11, mới diễn ra những cuộc họp của các "electors" trong "electoral college".

Mà các "electors" là ai? Mời quí bạn đọc bài theo link cuối stt, tắt một lời: các electors KHÔNG do dân (cử tri) bầu ra, vậy nên không thể gọi là "đại cử tri"! Dịch đúng nghĩa "elector" là "tuyển trạch viên" (người được tuyển chọn, được elect), và "electoral college" là "đoàn tuyển trạch viên" ("electoral college" đương nhiên không nên dịch ầu ơ là "đoàn đại cử tri").

Electoral college tổ chức "bỏ phiếu bầu TT" trong tháng 12, quí bạn chú ý, trong tiếng Anh gọi là "official voting". Nhiều thập niên qua, chúng ta đều được nghe dịch là "bỏ phiếu chính thức". 

Ủa, vậy khi có kết quả trước đó 1 tháng (như ông Donald Trump nhận được kết quả đắc cử Tổng thống vào tháng 11/2016), nhiều nguyên thủ quốc gia chúc mừng tân Tổng thống là họ xớn xa xớn xác à, sao họ không đợi "official voting" vào tháng 12 cho chắc cú (rủi "official voting" đánh rớt ông Trump thì sao)?

Cũng tại vì... người VN dịch là "chính thức", chớ người Mỹ họ ghi "official" thôi. Mà "official" có nhiều nghĩa, trong trường hợp này, official đồng nghĩa với ceremonial, tức là "nghi thức" đó đa! Cuộc bỏ phiếu của đoàn tuyển trạch viên (electoral college) là cuộc bỏ phiếu nghi thức, mang tính chất thủ tục confirm kết quả đã có vào tháng 11 trước đó.

Nhắc lại các tuyển trạch viên (electors) KHÔNG PHẢI là đại cử tri, thành thử họ đâu được thủ đắc tư cách thay mặt dân Mỹ mà bầu Tổng thống!

* Trước khi tôi viết loạt bài gọn gàng mà đúng giá trị của nền chánh trị dân chủ nước Mỹ, tôi đã dành thời gian để đọc một số tài liệu. 

Trong đó, có cả tư liệu về bầu cử TT trên website của đại sứ quán Mỹ tại VN:

Tiếng Mỹ họ dùng "electors", "electoral votes", rồi "electoral college", "official voting"..., đến khi chuyển ngữ sang tiếng Việt thì họ phải dựa vào lối dịch tồn tại mấy thập niên qua ở VN chớ biết làm sao bây giờ? Chẳng hạn, "đại cử tri đoàn" (electoral college) "bỏ phiếu chính thức" (official voting)...

Có không ít bạn thấy vậy, hô lên: ủa, ngay đại sứ quán Mỹ cũng gọi là "đại cử tri đoàn bỏ phiếu chính thức bầu TT Mỹ".

Cái này kêu bằng con rắn xà quần tự cắn đuôi rồi đa! Nhắc lại, Mỹ họ gọi "electoral college", "offcial voting", gọi "electoral votes"... hoàn toàn theo đúng thể thức mà tôi đã dẫn giải bằng loạt bài.

Tức là, hiểu cho đúng, "electoral votes" là "phiếu tuyển trạch", "electoral college" là "đoàn tuyển trạch viên", rồi "official voting" của đoàn tuyển trạch nghĩa là "bỏ phiếu theo nghi thức"!

----------------------------------------------------------------------------------

* Mời đọc những bài sau (xin đừng đọc lớt phớt, rồi lặp lại... cách hiểu lệch lạc y như cũ):

Bầu cử Tổng thống Mỹ Kỳ 1: Dẫn nhập

https://www.facebook.com/nguyenchuong158/posts/918771865223461?comment_id=918777471889567&reply_comment_id=919750141792300¬if_id=1587216897634395¬if_t=comment_mention

Bầu cử Tổng thống Mỹ Kỳ 2: Đặc sắc trong thiết chế bầu cử tại Mỹ: Áp dụng cùng lúc popular vote và electoral vote

https://www.facebook.com/nguyenchuong158/posts/919654948468486

Kỳ 3: “Elector” & “Electoral college” 

https://www.facebook.com/nguyenchuong158/posts/920919931675321

* Tính chất “State” trong cấu trúc quyền lực nước Mỹ:

https://www.facebook.com/nguyenchuong158/posts/918966431870671

* Đầu óc bã đậu rồi sao?

https://www.facebook.com/nguyenchuong158/posts/919743375126310?notif_id=1587216206518010¬if_t=feedback_reaction_generic