BÁC LẦU
Tết năm 1990 sau khi tốt nghiệp Đại học bắt đầu làm nghiên cứu sinh tôi về thăm gia đình ở Việt Nam.
Năm 1989 ba mẹ tôi chuyển từ Đà Nẵng vào Sài Gòn ở. Bán nhà cũ ở Đà Nẵng mua từ năm 1976 được bao nhiêu tiền ba mẹ tôi mua "hoa hồng" (tức chuyển nhượng lại quyền thuê với nhà nước) 2 nửa căn nhà sát nhau ở một khu cư xá gia binh cũ: Một bên của một thiếu tá công an CHXHCNVN về hưu, một bên của một cựu sỹ quan hàm trung tá công binh trong quân đội VNCH là bác Lầu. Bác Lầu nhượng cho nhà tôi một nửa căn nhà và ở cùng với vợ và con gái nửa căn còn lại. Chúng tôi trở thành hàng xóm.
Ba tôi vẫn hay kể và khen bác Lầu là người rất trí thức, hiểu biết.
Ngày 3 Tết ba tôi bảo: "Con thay mặt ba sang chúc Tết gia đình bác Lầu. Nhớ: bác Lầu là trí thức nên ăn nói cho lễ phép!". Mặc dù mới 25 tuổi nhưng sau khi chứng kiến các sự kiện long trời ở đất bắt đầy xảy ra ở Đông Âu, tiếp cận các nguồn thông tin đa chiều... tôi hồi ấy rất máu lửa trong tranh luận về nhiều vấn đề xã hội và chả biết nể nang gì ai. Ba tôi nhắc phải "lễ phép" vì trước đó mới có vụ tranh luận cha con về chuyển giao thế hệ trong lãnh đạo đất nước mà tôi bị ba tôi bảo là "ngông cuồng". Dặn vậy vì chắc ba tôi sợ tôi lại "ngông cuồng" với bác Lầu ngay đầu năm.
Trước đó tôi chưa gặp bác Lầu bao giờ, gặp bác và vợ mới hiểu vì sao ba tôi quý 2 ông bà. Hơn 70 tuổi, quê gốc Sơn Tây và Hà Nội, di cư vào Nam năm 1954, cả hai ông bà vẫn giữ được nét quý phái của người Hà Nội và tri thức Bắc Kỳ xưa. Nói giọng Hà Nội chuẩn, chậm rãi rõ ràng từng lời từng chữ, câu cú ngắn gọn, phong thái đĩnh đạc cao sang. Cả hai đều rất đẹp, nhất là bác gái: chắc bác phải là hoa khôi một thời với làn da trắng, dáng vóc cao và cách nói chuyện quý tộc.
Trong cuộc nói chuyện đầu năm một già một trẻ ấy rất nhiều nội dung đã được nhắc đến. Bác Lầu thể hiện sự hiểu biết sâu sắc, đầy trải nghiệm và tầm nhìn rộng. Tôi và bác nói chuyện phiếm một lúc về Liên Xô và Mỹ, máu ngông trong tôi lại trỗi dậy và tôi bắt đầu hỏi bác Lầu những câu hỏi khá nhạy cảm.
Tôi hỏi bác hồi ấy vì sao lại di cư mà không ở lại miền Bắc? Bác nói vì gia đình quan lại cũ, nhiều tài sản nên sợ cộng sản phải di cư vào Nam.
Hỏi vì sao bác đi lính? Bác giải thích hồi xưa học kỹ sư cầu đường, bị bắt lính thì vào làm công binh chuyên xây dựng cầu theo đúng chuyên môn.
Tôi hỏi: "Bác phục vụ quân đội tức là theo phe Quốc gia đánh phe Cộng sản, bác làm thế vì tiền hay vì lý tưởng?" Bác Lầu bảo trước hết đó là một công việc để nuôi gia đình nhưng không chỉ có thế. " Bọn tôi vào lính không chỉ vì tiền mà còn vì niềm tin và lý tưởng bảo vệ Tự do, giữ Độc lập Quốc gia, bảo vệ miền Nam chống lại sự xâm lấn của chủ nghĩa cộng sản. Bọn tôi có lý tưởng của mình chứ không chỉ tiền bạc" - bác nói.
Tôi hỏi sau 30/04 năm 1975 chuyện gì xảy ra với bác và gia đình.
Bác Lầu kể ngay sau đó bác đã bị bắt đi học tập cải tạo 7 năm. Một giai đoạn để lại nhiều cảm xúc nên bác kể khá kỹ. Bác bảo: "May tôi chỉ là công binh, không trực tiếp cầm súng chiến đấu, nên chỉ đi có 7 năm chứ làm ngành khác chắc còn mút mùa".
Tôi hỏi: "Bác ạ, gia đình cháu theo phe cộng sản nòi từ đời ông bà cả hai bên nội ngoại, không ai theo phe VNCH. Cả 2 họ đều có người thân chiến đấu, chết vì đạn hay pháo hay mìn Mỹ, bị chế độ cũ bắt tù tội đủ cả. Nếu giả sử miền Nam giải phóng miền Bắc bác có nghĩ cả hai họ nhà cháu sẽ phải đi học tập mút mùa không?". Bác Lầu cười cười bảo không dám chắc và vì lịch sử không có chữ nếu.
Tôi hỏi tiếp: "Nói gì thì nói sau 30/04 năm 1975 những người như gia đình cháu được coi là phe thắng, người như các bác là phe thua. Bác có thấy thù oán, căm ghét những người cộng sản Việt Nam nói chung và gia đình cháu nói riêng không?"
Bác Lầu nói: "Tôi nói cậu nghe: cảm xúc của tôi có 3 giai đoạn. Lúc quân cách mạng mới nắm chính quyền tôi sợ lắm: Sợ bị tắm máu, sợ bị trả thù, sợ họ hành hạ cả vợ lẫn con, sợ khủng khiếp vì không biết họ sẽ làm gì chúng tôi. Rồi tôi bị bắt đi học tập cải tạo, một thời kỳ dài không được gia đình tiếp tế và sống trong điều kiện tồi tệ, khổ sở như thú vật mà trước đó không thể tưởng tượng nổi. Tôi không sợ nữa. Tôi chuyển sang căm thù, hận mấy ông cách mạng: Căm hận đến tận xương tuỷ vì trước tôi có bao nhiêu thứ, nay họ lấy hết, lấy không còn chút nào, tương lai mù mịt, đời sống vật chất khổ sở. Thế rồi tự nhiên đến một ngày tôi thấy hết mọi hận thù. Tôi thấy mọi thứ trở nên bình thường, mọi điều xảy ra với tôi thành nhẹ nhàng, như gió thì thổi mây thì trôi. Không sợ hãi, không hận thù, không cảm giác gì nữa. Bây giờ là như vậy: vô cảm. Tôi không còn biết sợ nữa, nhưng cũng hết hận thù... kể cả những người đã hành hạ tôi. Với gia đình cậu tôi rất cảm mến vợ chồng anh Sáng (tên ba tôi) vì là những người trí thức, hiểu biết".
Bác nói với tôi bằng giọng nói không cảm xúc, như về người khác, với phong thái rất an nhiên tự tại. Đó là điều tôi hơi ngạc nhiên lúc ấy.
Tôi hỏi tiếp: "Bác nói cháu thấy những người lính VNCH như bác chiến đấu vì lý tưởng tự do, chống cộng sản. Cháu cũng biết chắc những người trong gia đình cháu và miền Bắc cũng chiến đấu vì lý tưởng cộng sản, chống Mỹ. Trong khì ấy Mỹ giàu hơn, viện trợ nhiều hơn và phe miền Nam vũ khí quân trang hiện đại hơn. Như vậy nếu vì lý tưởng như nhau thì bên nào vũ khí nhiều hơn, hiện đại hơn phải thắng mới đúng logic. Vậy sao miền Nam lại thua?"
Bác Lầu đáp: "Tôi lại nói cậu nghe: hồi ấy ai có đường dây người nấy, chính quyền tham nhũng ghê lắm. Phe ông Thiệu ăn tiền, phe ông Kỳ cũng ăn tiền, tướng lĩnh ăn tiền kiểu tướng lĩnh... 100 đồng đến tay người lính chúng tôi được 1 đồng. Mang tiếng được viện trợ nhiều nhưng thực đến tay người lính chiến trường được mấy. Nếu chúng tôi nhận đủ khí tài viện trợ làm sao bên các cậu thắng nổi. Vì thế người Mỹ không tham chiến là chính quyền không còn gì đỡ. Quân cách mạng lấy được Huế, Đà Nẵng rồi tiến đến tận gần Sài Gòn mà hầu như không mất mạng người nào! Căn bệnh tham nhũng làm chính quyền chúng tôi mục nát, rỗng từ bên trong. Nên các anh có cần đánh gì đâu, chỉ cần xô một cái là chúng tôi tự sụp đấy chứ."
Trầm ngâm một lát, bác Lầu nhìn thẳng vào mắt tôi nói: "Tôi thấy chính quyền bây giờ cũng bắt đầu bị căn bệnh ấy đó cậu!".
Điều ấy được nói ra vào cuối năm 1990 sang đầu năm 1991, cách đây đã 30 năm.
Lần về nước sau đó tôi không gặp lại bác Lầu nữa: vợ chồng bác đã rời Việt Nam sang định cư ở Mỹ theo diện HO.
Đến nay bác Lầu đã trên 100 tuổi.
Hàng năm vào dịp kỷ niệm 30/4, khi nghĩ về những người thắng kẻ thua và được mất, nghĩ về cuộc chiến nơi người Việt chiến đấu với người Việt, tôi luôn nhớ đến bác Lầu và nội dung cuộc nói chuyện năm nao.
Cuộc nói chuyện ấy để lại cho tôi dấu ấn, ảnh hưởng khá sâu sắc và cảm giác rất đặc biệt.
Điều tôi thú vị với bác Lầu là bác không nề hà khoảng cách lứa tuổi, nói chuyện với tôi tôn trọng, không né tránh và trao đổi như bằng vai phải lứa về mọi vấn đề.
Ngạc nhiên nhất là đánh giá về nguyên nhân thua cuộc của chế độ VNCH.
Ám ảnh nhất là 3 giai đoạn cảm xúc.
Ấn tượng nhất là cách những điều ấy được nói ra.
Sau này khi đã gặp bao nhiêu kiểu người, chứng kiến đủ loại sự kiện và trải nghiệm biết bao điều... mới ngộ hơn nhiều thứ.
Thật may mắn cho tôi sống trên đời được gặp những người thú vị như bác Lầu.
Comments
Post a Comment