Anh việt thu

Quỳnh Giao: Anh Việt và Hương Thời Gian

 

Hai tuần qua, giới văn nghệ sĩ nhận được hai tin buồn. 

Mục tạp ghi tuần trước đã viết về tài tử điện ảnh kiêm kịch sĩ La Thoại Tân. Hôm nay là bài tưởng nhớ một nhạc sĩ nổi tiếng từ thuở phôi thai của nền tân nhạc Việt Nam: Anh Việt Trần Văn Trọng, một nghệ sĩ mà cũng là một chiến sĩ, Đại tá Cục trưởng cục Quân Cụ, kiêm chủ tịch hội văn nghệ sĩ Quân Đội.

Trên trang sau của tập nhạc "Nhớ Quê Hương Việt Nam" do tác giả tự xuất bản năm 1986 để giới thiệu 28 ca khúc ông đã sáng tác tại hải ngoại từ 1975 đến 1986, tiểu sử của Anh Việt được ghi như sau:

"Sinh trưởng trong vùng đồng bằng Cửu Long, giữa lúc cao trào kháng Pháp giành độc lập đang bùng lên. Buổi niên thiếu sống trong khung cảnh ruộng lúa phì nhiêu, với sóng triều biển cả của những chiều gió lộng, với dòng Kiên giang im bóng trăng vàng và cũng là nơi còn ghi chiến tích oanh liệt của anh hùng Nguyễn Trung Trực, chống giặc Pháp, nêu gương tiết liệt ngàn thu…."

Tại nơi đấy, Anh Việt đã viết tác phẩm "Bến Kiên Giang" (1945), "Chiều Trong Rừng Thẳm" (1946), "Một Chuyến Đi" và "Lỡ Chuyến Đò" (1947)...  nay vẫn còn là hoài niệm một thời. 

Riêng hai nhạc phẩm mang nhiều kỷ niệm khó quên với Quỳnh Giao lại là "Bến Cũ" và "Thơ Ngây". 

"Bến Cũ" là bài thường dùng để hát song ca nam nữ. Có lẽ vì lời ca như đối đáp nhau giữa chàng và nàng:

Nữ: 

Xa nhau bến xưa ngày ấy.

Anh đi thế thôi từ đây.

Sầu chết bên lòng, hồn nặng nhớ mong…

Nam: 

Biết đi sầu em mong.

Nhưng ngàn dân đang ngóng.

Dưới trời gió mưa, làn gió chiều đưa…

Vào thập niên 50, cặp nghệ sĩ Mạnh Phát và Minh Diệu thường song ca bài này. Rồi đến Minh Trang song ca đôi khi với Anh Ngọc, đôi khi với Tôn Thất Niệm. Sang đến thập niên 60 thì Anh Ngọc song ca với Mai Hương hay Quỳnh Giao.  Khi Việt Nam bắt đầu có vô tuyến truyền hình thì Quỳnh Giao song ca với Phượng Bằng, lần đầu trong ban Tiếng Tơ Đồng khi đài còn tọa lạc tại đường Thi Sách, mượn phòng của Trung tâm Điện Ảnh… 

Nhưng kỷ niệm rất đáng ngậm ngùi ngày nay là vào mười mấy năm trước. 

Trong một buổi sinh hoạt giữa chốn thân tình của các bằng hữu tại miền Đông, Tướng Ngô Quang Trưởng là người yêu cầu hát bài "Bến Cũ", ca khúc ông ưa thích nhất. Lần ấy, vào năm 1994, Quỳnh Giao và Anh Ngọc đã song ca bài này với tiếng dương cầm của Văn Phụng. Nay tác giả Anh Việt, nhạc sĩ Văn Phụng và ông Trưởng không còn nữa. 

Bao lần hát bài "Bến Cũ", với biết bao nhiêu kỷ niệm của một thời sinh hoạt nghệ thuật ở quê nhà ra tới hải ngoại, mà càng ở xa lại càng nhớ bến cũ… Ngày nay, người viết tưởng tượng bài "Bến Cũ" có lẽ rất thích hợp với Diễm Liên và Nguyên Khang, hay Ngọc Hạ song ca với Trần Thái Hòa…

Bài thứ hai là "Thơ Ngây". 

Dường như đây là sáng tác đầu tiên của Anh Việt, hoặc ca khúc được các thanh thiếu nữ thời ấy yêu chuộng nhất, nếu ta không nhắc đến một bài đã được "phổ thông hoá" theo lối đồng dao nghịch ngợm của con trẻ... Cô Hồng cô Thắm hai cô anh thích cô nào?!" 

Khi một ca khúc được nhại lời hát lại với nội dung khác thì đấy là một tiêu chuẩn về mức độ phổ biến!

Trở lại "Thơ Ngây", còn nhớ thời xưa, khi người viết bài mới được hát với người lớn thì mỗi khi chương trình có bài "Thơ Ngây", các cô Thái thanh, Mộc Lan, Châu Hà… đều đề nghị: "Để Mai Hương hay Quỳnh Giao nó hát đi, bọn này mà còn thơ ngây nỗi gì!..." Vì thế mà Mai Hương và Quỳnh Giao luôn hát bài đó, dĩ nhiên là với sự thích thú. 

Từ Huế vào Sài Gòn, Hà Thanh rất thích hát bài này và hát rất tuyệt. Ca khúc "Thơ Ngây" thích hợp với giọng hát loại nũng nịu và nhiều luyến láy thì mới hay. Đó là những giọng như Lệ Thanh, Hà Thanh và Xuân Thu…

Vào cuối thập niên 60, nhạc sĩ Anh Việt đang là sĩ quan cao cấp trong Quân Cụ. Đơn vị của ông có nhiều nghệ sĩ phục vụ, như các nhạc sĩ Hoàng Nguyên (tác giả nổi tiếng cuối thập niên 50, với những ca khúc "Ai Lên Xứ Hoa Đào", "Đường Nào Lên Thiên Thai", "Anh Đi Về Đâu"), Nguyễn Hậu, em trai nhạc sĩ Nguyễn Hiền, chơi piano rất vững. Cả hai đều đã mất rồi. Riêng Hoàng Nguyên mất trước 75 trong một tai nạn xe hơi. 

Anh Việt thành lập ban nhạc Hương Thời Gian, mỗi tuần có một chương trình ở đài phát thanh Sài Gòn, đài phát thanh Quân Đội với thành phần ca sĩ là Mai Hương, Quỳnh Giao, Phương Nga, Thanh Vũ và Phượng Bằng. Trên vô tuyến truyền hình, ông cũng có chương trình Hương Thời Gian. Ngoài thành phần vừa kể, có tăng cường thêm Thanh Lan và Ngọc Minh. Ban nhạc do Nguyễn Hậu điều khiển và Hoàng Nguyên phụ trách sắp xếp chương trình. Nhạc sĩ Anh Việt đứng tên trưởng ban, nhưng vì quá bận rộn với quân vụ, chỉ thỉnh thoảng ông mới ghé chơi và thăm anh em nghệ sĩ. 

Anh Việt là người hiền lành, ít nói và thường khen ngợi người khác. Chả bao giờ nghe thấy ông phê bình một ai. 

Thời kỳ này ông sáng tác rất mạnh. Các ca khúc ông viết trong giai đoạn ấy, như "Hương Thời Gian", "Dạ Khúc", Tình Quê Nối Lại Nhịp Cầu", "Rồi Ngàn Sau"… được trình bầy liên tục trên các làn sóng điện và truyền hình. 

Thuần về nhạc thuật, nhận xét riêng của Quỳnh Giao là các ca khúc viết về sau của ông vượt hẳn những bài cũ. Hai bài "Rồi Ngàn Sau" và "Hương Thời Gian" có cấu trúc như những ca khúc bán cổ điển của Dương Thiệu Tước và Vũ Thành… Nhưng khúc hát càng cao, càng ít người trình bày nên chúng ta cũng ít có dịp thưởng ngoạn, một điều thật đáng tiếc cho người nhạc sĩ sáng tác. 

Ra tới hải ngoại, Anh Việt vẫn sáng tác, lời giới thiệu của Thanh Nam viết từ đã lâu và đăng lại năm 1986 trong tập nhạc "Nhớ Quê Hương Việt Nam" là một nhắc nhở. Anh Việt vẫn gắn bó với nghệ thuật và anh em trong quân đội, hai gia đình lớn của ông.

Năm 1996, Anh Việt gọi điện thoại nói chuyện với Quỳnh Giao nhiều lần vì muốn thực hiện một đĩa nhạc riêng các sáng tác của mình. Ông ước nguyện là có một đĩa nhạc với thành phần ca sĩ ưng ý sẽ trình bầy lại những ca khúc ông viết vào thập niên 60 vừa kể ở trên, và một số trong 28 ca khúc ông viết khi ở hải ngoại. 

Trong câu chuyện, người viết có nêu ý kiến là phải có hòa âm xứng đáng. Các ca khúc nghệ thuật của ông cần có một dàn nhạc với hòa âm đúng đắn, trân trọng. Vì âm hưởng bán cổ điển thì thà hát với một piano hay guitar phụ đệm, hơn là một loại hòa âm "one man band", đàn trống xập xình tới vô hồn sẽ làm hỏng cả bài hát. 

Tội nghiệp lắm khi Anh Việt than thở là nếu làm như thế tốn kém vô cùng, mà ông không có khả năng. Đúng lúc đang bàn bạc với nhau về bài vở thì người viết lại di chuyển qua tiểu bang khác nên không giúp gì được ông. 

Đã từng thực hiện và phát hành đĩa nhạc cho chính mình, Quỳnh Giao rất thông cảm với ông, như với các nghệ sĩ nói chung, khi chỉ mong thu thanh và hát lại những ca khúc mình yêu thích để giữ như một kỷ niệm mà cũng khó khăn. Biết bao nhiêu vấn đề, thì giờ và phương tiện để cho ra đời được một đĩa nhạc tạm nghe cho ra hồn!

Người nghệ sĩ thường khó tính với chính mình, nhưng không biết rằng người thưởng ngoạn dễ tính lại không hiểu được sự dụng công ấy. Ngày xưa, với dàn nhạc của đại ban Hương Thời Gian, ca khúc nào của Anh Việt được hát lên đều có được phẩm chất sang trọng của nó. Cũng như Cung Tiến, khi thính giả ngâm nga "Thu Vàng", "Hoài Cảm" thì là lúc ông đã bước qua "Nguyệt Cầm" rồi "Mắt Biếc". 

Anh Việt cũng thế. Khi hỏi ông có muốn Quỳnh Giao hát "Một Chuyến Đi" không, câu trả lời của ông là: "hãy hát "Hương Thời Gian" hay "Rồi Ngàn Sau" cho tôi…" Chẳng qua, đó là quan niệm của những nghệ sĩ cầu tiến. Không phải là họ chối bỏ sáng tác cũ của mình, họ muốn thính giả cùng bước tới với họ, chứ đừng dừng chân tại chỗ.  

Khi tưởng nhớ Anh Việt, người viết chỉ mong rằng nhạc của ông như hương thời gian sẽ còn vang vọng đến ngàn sau… Ông không còn tại thế và không cần gì nữa. Nhưng những người còn lại vẫn cần thưởng thức những ca khúc có giá trị. 

Quên mất nhạc của Anh Việt là một thiệt thòi của chúng ta. 

__

(Quỳnh Giao viết bài này ngày 23 tháng 3 năm 2008)