Skip to main content
Lai rai ghi chú...
GIỮA HAI MIỀN BIÊN VIỄN LÀ CHẶNG DÀI SỬ MỆNH 800 NĂM
&1&
Đặt chân đến xứ Nghệ, không thể không cảm nhận "hồn cổ", "hồn xưa" vang bóng của một miền biên ải thuở nào. Cách đây gần 1.100 năm, vào năm 938-939 Ngô Quyền đánh thắng quân Nam Hán rồi xưng Vương lập nên Nhà Ngô - lúc bấy giờ biên giới cực nam xa xuôi chính là xứ Nghệ (cách gọi chung cho Nghệ An 乂安 và Hà Tĩnh 河靜), thời đó gọi chung là Hoan Châu 驩州.

Đi quá xứ Nghệ là lãnh thổ thuộc những quốc gia khác mất rồi: Lâm Ấp (sau là Champa), trong đó Quảng Bình là vùng đất thuộc chủ quyền của nước Lâm Ấp giáp với xứ Nghệ, rồi xa hơn nữa về phương Nam là nước Phù Nam (sau là Chân Lạp).

&2&
Xứ Nghệ đã mặc lấy "định mệnh" của một vùng biên.
Sao nói vậy?
Trong đăng đẳng nhiều thế kỷ dâu biển - từ thế kỷ 10 (nhà Ngô nhắc trên) cho tới lúc phân định Đàng Ngoài và Đàng Trong vào cuối thế kỷ 16 qua đầu thế kỷ 17 - lãnh thổ Việt cũng đã mở thêm vài nơi (đây dùng địa giới hiện nay cho dễ hình dung): Quảng Bình cho tới Bình Định thuộc chủ quyền của nước Lâm Ấp (sau gọi là Champa, hoặc Chiêm Thành). "Mở" bằng đôi lần vua Chiêm dâng đất, nhưng phần lớn "mở" bằng cách dùng võ lực quân sự.

Lạ thay, làm như "duyên trời định phận" không bằng, ranh giới giữa Đàng Ngoài với Đàng Trong cũng chính là ranh giới (gần như trùng khớp) giữa hai quốc gia:
một đàng là biên cương lãnh thổ từng hiện hữu vào đời Ngô, đời Đinh; còn một đàng có gốc tích là lãnh thổ nước Lâm Ấp.
Xứ Nghệ vào thế kỷ 17 trở lại làm miền biên viễn như hồi thế kỷ 10.

(Ghi chú: Ranh giới giữa Đàng Ngoài và Đàng Trong là đèo Ngang giữa Hà Tĩnh với Quảng Bình. Nói chính xác hơn nữa là lấy sông Gianh làm ranh giới, và phần lớn Quảng Bình thuộc về nam sông Gianh, thuộc về Đàng Trong.
Trong khi đó bắc sông Gianh còn một ít của Quảng Bình, thuộc Đàng Ngoài)

&3&
Cuộc sáp nhập Thủy Chân Lạp vào Đàng Trong theo kiểu "da beo", tỉ như Hà Tiên sáp nhập năm 1708, Cà Mau nằm ở cùng trời cuối đất sáp nhập khoảng năm 1736-1739, trước cả Trà Vinh, Sóc Trăng, Sa Đéc, Châu Đốc sáp nhập năm 1757...

Đàng Trong thành hình dựa trên lãnh thổ (xét về gốc tích) của nước Chiêm Thành cộng với lãnh thổ của Chân Lạp (vùng Thủy Chân Lạp). Thành thử Đàng Trong có một phong thổ văn hóa khác biệt và đa dạng - từ sự cộng sinh của người Việt, người Chăm (Chiêm Thành), người Khmer, người Hoa (với công trạng đặc biệt của cha con Mạc Cửu, Mạc Thiên Tích khi đem vùng đất Hà Tiên, Cà Mau, Bạc Liêu, Cần Thơ... thuộc quyền cai quản của họ xin nội thuộc Chúa Nguyễn, sáp nhập vào Đàng Trong).

*&*
Một chặng dài tròn trèm 800 năm trôi qua, giữa hai miền biên viễn. Cà Mau trở thành miền biên viễn cực nam của Đàng Trong. Trong khi đó, xứ Nghệ là cực nam của Đàng Ngoài, cũng là cực nam vào thời định cõi nhà Ngô, nhà Đinh.

Trong kỳ sau, xin ghi chú tản mạn về Nguyễn Du, một cá tính của miền biên viễn xứ Nghệ. 
------------------------------------------------------
Cột trái: Cà Mau (trên), Hà Tiên (dưới)
Cột phải: Hoành Sơn quan trên đèo Ngang (trên), Hà Tĩnh (giữa), Nghệ An (dưới)

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

​Trong mỗi gia đình, luôn có một người như thế

Trong mỗi gia đình, luôn có một người như thế… Người ấy không hỏi nhiều, không kể lể, chẳng tranh phần đúng, cũng chưa từng đòi phần hơn. Nhưng lạ lắm – cứ mỗi lần nhà có chuyện, thì chính người ấy lại là người đầu tiên chao đảo. Khi ai đó gặp hạn, người ấy lại ốm. Khi cả nhà cùng lo âu, người ấy lại gánh thêm những điều chẳng ai thấy. Không phải vì người đó yếu. Mà bởi trời đất đôi khi có một cách sắp đặt kỳ lạ: Để một người chịu nhiều hơn một chút – Để những người còn lại, được bình yên hơn một chút. co là con út trong một gia đình năm người. Chị gái lấy chồng xa, anh trai có công việc ổn định, bố mẹ vẫn khỏe mạnh ở tuổi về chiều. Chỉ riêng Co – đi đâu cũng lận đận, làm gì cũng va vấp. Đã có lúc, cô ngồi một mình và hỏi: "Hay là mình là đứa gánh nghiệp cả nhà?" Và rồi cô để ý – rất rõ – Mỗi lần trong nhà có người gặp chuyện: mẹ ốm, bố té xe, hay chị gái buồn bực chuyện chồng con… Thì chỉ vài hôm sau, Linh lại là người "đón hạn": xe hư, mất việc, hay bỗng dưng té ...
Post a Comment
Read more

Khủng hoảng kinh tế 2008 và các sói già phố Wall

  Có lẽ nhiều người đã biết khủng hoảng kinh tế năm 2007-2008 xảy ra do bong bóng thị trường cho vay mua nhà (mortgage) của Mỹ sụp đổ, khi hàng loạt người có điểm tín dụng xấu – không có khả năng chi trả nợ - được cho vay mua nhà (subprime mortgage). Thời điểm 2000-2007, việc 1 người có thể sở hữu 2-3 căn nhà là hoàn toàn bình thường nhờ vay tiền từ các tổ chức tín dụng. Đến 1 thời điểm, khi người mua nhà không còn khả năng phát chi trả nợ, bong bóng này chắc chắn sẽ sụp đổ. Tuy nhiên, việc tín dụng xấu có thể tồn tại trong 1 thời gian dài và tạo nên ảnh hưởng dây chuyền đến nhiều tổ chức tài chính lớn trên thế giới chắc chắn không chỉ phụ thuộc vào những người có tín dụng xấu. Từ 1 đống rác, mortgage tín dụng xấu đã được hô biến thành 1 món hàng cực kỳ uy tín và chất lượng, tóm gọn lại trong hai yếu tố: 1. Biến subprime mortgage thành 1 sản phẩm hoàn toàn mới 2. Dát vàng cho sản phẩm mới này 1 trò chơi hoàn hảo đã được bày ra bởi các sói già phố Wall. Thay đổi nhận diện Yếu tố thứ...
Post a Comment
Read more

Việt nho

Theo triết gia Lương Kim Định người Tàu đã biến đổi Việt nho thành Hán nho, phản bội ý nghĩa bản thể của chữ nho/nhu, thay thế phép ứng xử mềm mại, thuần nhất thành lối ứng xử cương cứng, hai mặt "trong pháp ngoài nho"... + Từ Việt nho đến Hán nho Mặc dù sinh ra trong một gia đình nhà nho, nhưng không hiểu sao, hoặc chính vì thế, mà tôi có ác cảm với Nho giáo. Ở Việt Nam, Nho giáo và tính tiểu nông là căn nguyên nhị trùng kìm hãm sự phát triển của đất nước. Và, cũng vì thế, mà tôi lảng đọc Kim Định, nghĩ rằng ông là toàn-nho. Gần đây, do tìm hiểu văn hóa Việt Nam, tôi mới buộc phải đọc ông. Hóa ra, thứ nho mà tôi ghét bấy lâu nay là Hán nho, một thứ nho đã bị tha hóa, xa vời nguồn gốc hoặc bị người ta cố tình bẻ quẹo, còn nho Kim Định tán dương là nguyên nho, được ông gọi là Viẹ...
Post a Comment
Read more