CẦN THAY ĐỔI QUY TRÌNH VẬN HÀNH LIÊN HỒ TRÊN SÔNG THU BỒN
(Lưu ý bài rất dài, vì phải dẫn số liệu, nên lỡ đọc đừng chửi 🤣)
Hôm nay tôi phá lệ, viết ra ngoài ranh giới Quảng Ngãi.
Quảng Nam quê ngoại, nơi tôi có nhiều ký ức tuổi thơ. Hè đến là ba má dẫn đi xe đò từ Quảng Ngãi ra tới Vĩnh Điện, đi ca-nô ngược lên bến đò Trung Phước rồi đi bộ 7km về Chợ Thơm. Từ chợ Thơm đi vào vài trăm mét là nhà ngoại tôi. Hè nào cũng thế, cũng ngược xuôi ngắm cảnh từ giữa dòng sông, rồi đem về Quảng Ngãi gà đá, chim đội mũ, chim chích chòe, cá lia thia... của các cậu cho. Những năm sau này thì vượt đèo Le về ăn giỗ.
Quảng Nam lụt lội nặng quá, tôi đem Quy trình vận hành liên hồ trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn ra xem, khá bất ngờ ! Nó tệ hơn Quy trình 911 áp dụng cho Quảng Ngãi nhiều, mà 911 tôi cũng còn chưa ưa.
Quy trình ở đây:
https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Quyet-dinh-1865-QD-TTg-2019-van-hanh-lien-ho-chua-tren-luu-vuc-song-Vu-Gia-Thu-Bon-433038.aspx
Tại Bảng 1, quy định mực nước cao nhất trước lũ của các hồ trong mùa lũ.
Các bạn xem hình đính kèm, những con số tôi gạch đít đỏ cũng chính là MỰC NƯỚC DÂNG BÌNH THƯỜNG, là trạng thái hồ không thể tích thêm nước để giảm lũ cho hạ du, nước vào hồ bao nhiêu thì phải cho ra hồ bấy nhiêu.
Vấn đề khoảng cách từ MỰC NƯỚC HỒ CAO NHẤT TRƯỚC LŨ đến MỰC NƯỚC DÂNG BÌNH THƯỜNG tôi đã phân tích ở bài này:
https://www.facebook.com/share/p/1DqU28qMpk/
Lấy thông số quy định của thủy điện Sông Tranh 2 làm điển hình để xem xét:
- Từ 01/09 đến 15/11, mực nước cao nhất trước lũ 172,0 m.
- Từ 16/11 đến 15/12, mực nước cao nhất trước lũ 173,0 - 175,0 m
- Mực nước dâng bình thường (MNDBT): 175,0 m
I. ĐẶT CÂU HỎI
1. Tại Quảng Nam, có thể lấy ngày 15/11 để phân định trước 15/11 thì mưa lũ lớn, sau 15/11 thì mưa lũ nhỏ và có thể để mực nước hồ trước lũ bằng MNDBT hay không ?
2. Từ 16/11 đến 15/12 ghi: 173,0 - 175,0 m được hiểu như thế nào ?
+ Hiểu là ngày 16/11 thì 173,0m, ngày 15/12 thì 175,0m, các ngày ở giữa thì nội suy ?
+ Hiểu là trong khoảng thời gian đó thì để mực nước trong khoảng biên độ đó, tùy tâm ???
II. XEM XÉT CÁC CƠN LŨ LỚN TRONG HƠN 200 NĂM QUA Ở MIỀN TRUNG
Tham khảo link này:
https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_tr%E1%BA%ADn_l%C5%A9_l%E1%BB%9Bn_%E1%BB%9F_Mi%E1%BB%81n_Trung_Vi%E1%BB%87t_Nam
1. Trận lụt năm Nhâm Ngọ 1822
- Kinh đô Huế: Lũ lụt lớn vào tháng 10, gây thiệt hại nặng nề cho kinh đô
- Tháng 11 cùng năm, trấn Phú Yên cũng xảy ra mưa lụt to, dải cát ở cửa biển cũ Phú Sơn vỡ thành cửa biển mới rộng 24 trượng 7 thước (98 mét), sâu 1 trượng 1 thước 1 tấc (4,44m), dài 64 trượng 5 thước (266m), cách cửa biển cũ 1.010 trượng (4.040m).
Thời điểm này, triều Nguyễn đã có KHÂM THIÊN GIÁM, chuyên dự báo các hiện tượng thiên nhiên.
2. Trận lũ lụt năm Giáp Thìn 1844
Trận lũ năm Giáp Thìn (1844) xảy ra vào tháng 10 dương lịch (tháng 9 âm lịch) ở phủ Thừa Thiên và tỉnh Quảng Trị gây nên thiệt hại nặng
3. Trận lũ lụt năm Mậu Dần 1878
(Vào 17/10 Âm lịch, 11/11 Dương lịch)
- Vào năm 1878, một trận lũ lụt lớn xảy ra ở các tỉnh Trung Bộ và đặc biệt tại Quảng Nam và Quảng Ngãi.
- Trong bài vè "Lụt bất quá" của Tú tài Phan Thanh (ở Sơn Tịnh) viết năm Mậu Dần 1878, mô tả:
"...
Tháng mười đương tạnh khi không
Nửa đêm mười bốn đùng đùng gió mưa
Mười rằm mười sáu còn vừa
Sang ngày mười bảy lụt mưa ba đào
Trên nguồn, dưới biển cũng đào
Chỗ thấp ngập nóc chỗ cao lên dàn
Um sùm trống mõ la làng
Bò ồ, heo éc kêu vang tứ bề
Kẻ chun cu đĩ kêu ghe
Người trèo lên nóc kêu bè đưa đi
...
Sang ngày mười tám đửa đêm
Mở ba cửa biển gió êm nước ròng
..."
Xem bài vè ở đây:
http://www.nuiansongtra.com/index.php?c=article&p=1184
4. Trận lụt năm 1910
- Bão lụt liên tiếp và dồn dập ở Trung kỳ (từ Thanh Hóa đến Bình Thuận) trong tháng 9 và tháng 11 năm 1910 gây thiệt hại nặng nề. Tỉnh Quảng Ngãi có hơn 10 người chết đuối, nhà cửa thuyền bè dọc sông hư hỏng chìm mất có tới hàng vạn.
5. Trận lụt năm 1934
(Ngày 23-25/10/1934)
Cuối tháng 10 năm 1934, Bắc Trung Bộ xảy ra trận lũ lụt lớn. Tổng lượng mưa tại Đồng Hới ghi nhận trong đợt mưa này lên đến 600mm, tại Tư Dung (nay thuộc Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh) có tổng lượng mưa 1224mm trong 36 giờ, "là lượng mưa lớn nhất được quan sát thấy kể từ năm 1907 trong chuỗi số liệu mưa của Đông Dương".
Xem chi tiết trận lụt ở đây:
https://ngheandost.gov.vn/khxhnvna/thong-tin-tu-lieu/con-bao-thang-10-nam-1934-tai-mien-trung-90-nam-nhin-lai-80.html
6. Trận lụt năm 1953
- Từ 20 đến 26 tháng 9 năm 1953, một trận lũ lụt lớn đã xảy ra ở Trung Trung Bộ mà nghiêm trọng nhất là tại Huế, với mực nước lũ được cho là rất cao chỉ đứng sau năm 1999.
- Đỉnh lũ trên sông Hương tại Kim Long được cho là đạt 5,48m. Trận lụt đã làm 500 người thiệt mạng, 290 ngôi nhà bị cuốn trôi, hàng trăm gia súc vật nuôi chết, nổi trắng trên sông Hương, 80% diện tích hoa màu bị mất trắng. Trận lụt năm 1953 làm sập cửa Ngăn Trên (cửa Quảng Đức) của kinh thành Huế nên dân chúng gọi là cửa Sập
7. Trận lụt năm 1964
- Trận lụt lớn xảy ra vào đầu tháng 11 năm 1964 do ảnh hưởng liên tiếp của các cơn bão Iris, Joan và Kate đã gây ra thiệt hại rất lớn cho người dân khu vực miền Trung, làm 7.000 người thiệt mạng
Quảng Nam là tâm điểm.
8. Trận lụt năm 1983
- Mưa lũ lớn tại khu vực Trung Trung Bộ, đặc biệt tâm điểm ở Huế.
- Mưa lớn gây ra lũ lụt nghiêm trọng từ ngày 28 tháng 10 đến 1 tháng 11 làm 252 người chết, 115 người bị thương, 2.100 ngôi nhà bị sập, 1.511 ngôi nhà bị trôi
9. Trận lụt cuối năm 1998
- Năm cơn bão liên tiếp đổ bộ (số 4, số 5, số 6, số 8) và ảnh hưởng (số 7) chỉ trong vòng 1 tháng (14 tháng 11 đến 14 tháng 12) đã gây ra một đợt mưa lũ lịch sử tại các tỉnh Trung và Nam Trung Bộ. Đỉnh lũ trên sông Thu Bồn ở Nông Sơn đạt mức lũ lịch sử (bị phá năm 2025).
10. Hai trận lũ lụt lớn cuối năm 1999
- Trận lụt thứ nhất xảy ra từ ngày 1 đến ngày 6 tháng 11, do ảnh hưởng của không khí lạnh kết hợp với áp thấp nhiệt đới. Ở các tỉnh miền Trung đã xảy ra mưa lớn với lượng mưa từ 600–1000 mm. Mưa tại tỉnh Thừa Thiên – Huế rất lớn; nhiều điểm tại tỉnh này mưa dồn dập khoảng 1.000 mm trong 1 ngày, trong đó nổi bật là tại thành phố Huế với lượng mưa 2 ngày đêm là 2.288 mm đã gây ra trận lũ lụt lịch sử, làm 352 người chết, 21 người mất tích, 94 người bị thương; cả một làng tại biển Thuận An bị lũ cuốn trôi ra biển; 90 vạn dân phải chịu đói rét trong nhiều ngày.
- Vào đầu tháng 12 năm 1999, một trận lụt lớn khác cũng xảy ra tại miền Trung mà tâm điểm đợt này nằm ở Quảng Nam (nay là Đà Nẵng). Lượng mưa lớn tập trung vào 3 ngày là 3, 4 và 5. Tổng lượng mưa từ ngày 1 đến ngày 7 dao động trong phạm vi từ 200 đến hơn 2000 mm, trong đó khu vực từ Nam Quảng Nam đến Quảng Ngãi có lượng mưa trên 1000mm. Trung tâm mưa lớn xuất hiện ở thượng lưu sông Trà Bồng (Xuân Bình 2192 mm, thượng lưu sông Vệ tại Ba Tơ 2011 mm), gây ra lũ lịch sử ở các sông Trà Bồng, Trà Khúc và sông Vệ. Mực nước đỉnh lũ xuất hiện vào ngày 4, 5, một số nơi vào ngày 3. Lũ trên sông Trà Khúc, sông Vệ và có thể cả trên sông Trà Bồng cao hơn lũ lịch sử năm 1964.
11. Trận lụt năm 2007
- Từ ngày 28 tháng 10 đến 5 tháng 11 ở các tỉnh Trung Bộ mưa lũ làm 94 người chết, năm người mất tích. Đỉnh lũ năm 2007 đã vượt năm 1999 0,2-0,5 m; vùng thượng lưu có nơi cao hơn đỉnh lũ năm 1999 cả mét.
- Ba tỉnh thiệt hại nặng là Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định.
Xem thêm ở đây:
https://tuoitre.vn/dai-hong-thuy-2007-231278.htm
12. Trận lụt năm 2009
- Ngày 29/9/2009 bão vào làm Quảng Nam, Quảng Ngãi lũ lụt, thiệt hại nặng.
- Ngày 2/11/2009 bão vào khu vực Nam Trung Bộ gây ra đợt mưa lũ khác do ảnh hưởng của hoàn lưu bão Mirinae. Tại Phú Yên, trên sông Kỳ Lộ tại Hà Bằng đạt đỉnh lũ lịch sử 13,47m, cao hơn lũ lịch sử 1988 1,0m; tại Gia Lai, trên sông Ba tại Ayunpa nước lũ cũng đạt mốc lịch sử 158,96m, cao hơn lũ lịch sử 1988 0,99m. Trên sông Cái Nha Trang tại Đồng Trăng đỉnh lũ lịch sử là 13,42m, cao hơn lũ lịch sử 2003 0,08m. Bão và mưa lũ làm 124 người chết, 168 người bị thương.
- Tại Quảng Nam: nhiều vùng bị cô lập. Mưa lớn ở thượng nguồn khiến nước sông Thu Bồn dâng cao, gây ngập trên diện rộng. Tại huyện Nông Sơn, các tuyến đường về địa bàn Hương Quế (xã Quế Trung); Bình Yên, Dùi Chiêng ; Ninh Khánh… bị ngập sâu từ 0,5m đến hơn 2m...
Xem thêm ở đây:
https://tgpsaigon.net/bai-viet/con-bao-so-11-mirinae-tan-pha-mien-trung-44056
13. Trận lụt năm 2010
- Trong tháng 10 năm 2010, Bắc Trung Bộ và Quảng Bình xảy ra liên tiếp hai trận mưa lũ lụt lớn, lượng mưa nhiều nơi lên đến trên 1000mm
Đầu tháng 11 năm 2010, lũ lụt lớn tiếp tục xảy ra ở Nam Trung Bộ. Bốn đợt mưa to, lũ lớn gây ngập lụt ở các tỉnh Trung Bộ, với 218 người chết, 35 người mất tích, 198 người bị thương.
- Ngày 17/11 lũ trên các sông ở Quảng Nam lên mức báo động III
https://baochinhphu.vn/tai-quang-nam-lu-tren-cac-song-len-hon-muc-bao-dong-iii-10247968.htm
14. Trận lụt năm 2013
- Ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 15 (Podul), các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên hứng chịu một đợt mưa to khủng khiếp; lũ trên các sông từ Thừa Thiên - Huế đến Khánh Hòa và Tây Nguyên đã lên cao, với đỉnh lũ phổ biến ở mức trên báo động 3.
- Đặc biệt, đỉnh lũ tại sông Trà Khúc cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1999 tới gần nửa mét. Tại sông Vệ, đỉnh lũ ở mức 6,03 m, cũng cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1999. Tại Sông Ba, đỉnh lũ cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1981 tới gần 1,7 m. Lũ đã làm hư hại hoặc phá hủy 427.258 ngôi nhà. Trên toàn lãnh thổ Việt Nam, lũ lụt đã cướp đi sinh mạng của 44 người và làm 74 người khác bị thương
- Ngày 16/11, Quảng Nam ngập trên diện rộng.
Xem thêm ở đây:
https://cand.com.vn/Xa-hoi/Quang-Nam-Lu-lut-gay-ngap-tren-dien-rong-i244825/
15. Trận lụt năm 2016
- Từ giữa tháng 10 đến giữa tháng 12 năm 2016, liên tiếp xảy ra 5 đợt mưa, lũ lớn và đặc biệt lớn trên diện rộng ở miền Trung do ảnh hưởng của tổ hợp áp thấp nhiệt đới, gió Đông trên cao và không khí lạnh.
- Kết thúc bằng đợt mưa lũ lịch sử tại Nam Trung Bộ từ 13 đến 15 tháng 12, hàng loạt sông vượt báo động 3; tại sông Vệ - Quảng Ngãi, xấp xỉ đỉnh lũ lịch sử năm 2013; lũ tại sông Kôn ở Thạnh Hòa (Bình Định) đạt 9,52m cũng xấp xỉ đỉnh lũ lịch sử năm 2013 (9,68m). Đợt mưa lũ này gây thiệt hại nghiêm trọng, 31 người chết, 50 người bị thương. Tính chung 5 đợt mưa lũ làm 129 người chết, mất tích, 151 người bị thương; 1.195 nhà bị đổ, trôi, 236.196 nhà bị ngập, thiệt hại; 103.902 ha diện tích lúa và hoa màu bị ngập, thiệt hại; 32.057 ha cây công nghiệp, cây ăn quả bị đổ gãy, thiệt hại; hơn 1,2 triệu con gia súc, gia cầm bị chết.
- Ngày 14/12 lũ chia cắt nhiều khu vực ở Quảng Nam.
Xem thêm ở đây:
https://tuoitre.vn/lu-len-cao-hang-chuc-nghin-hoc-sinh-quang-nam-nghi-hoc-1235962.htm
16. Trận lụt năm 2017
- Bão số 12 (Damrey) đổ bộ vào Khánh Hòa gây mưa lũ lớn, lượng mưa đặc biệt lớn, có nơi lượng mưa đo được gần 2.000mm, kỷ lục từ trước tới nay, mực nước các sông lên cao xấp xỉ mức lịch sử. Ngay trước thềm Hội nghị APEC, cố đô Huế, phố cổ Hội An và nhiều nơi thuộc các tỉnh như Thừa Thiên – Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định... chìm trong biển nước. Lũ lớn trên mức báo động 3 ở hầu hết các sông. Bão số 12 và mưa lũ sau bão làm 123 người chết và mất tích; 3.550 nhà nhà sập đổ, 134.000 nhà tốc mái, hư hỏng; 11.224 ha lúa, 27.301 ha rau, hoa màu bị ngập, thiệt hại; 38.629 lồng bè nuôi trồng thủy, hải sản; 1.809 tàu thuyền bị chìm, hư hỏng.
- Ngày 6/11 lũ cô lập Hội An, nhà ngập sâu 4m.
Xem thêm ở đây
https://vnexpress.net/lu-len-dinh-pho-co-hoi-an-bi-co-lap-3666429.html
- Ngày 21/11 nhiều nơi ở Quảng Nam ngập sâu trong nước.
Xem thêm ở đây:
https://tuoitre.vn/lu-chia-cat-nhieu-noi-o-quang-nam-20171121165527233.htm
17. Trận lụt năm 2020
- Đây là trận lụt lịch sử với quy mô rất lớn và kéo dài 42 ngày (từ 6 tháng 10 đến 17 tháng 11) khi chịu ảnh hưởng của tổ hợp 8 cơn bão và áp thấp nhiệt đới.
- Ngày 13/11 lũ sông Thu Bồn tại Câu Lâu trên BĐ III
Xem thêm ở đây:
https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C5%A9_l%E1%BB%A5t_mi%E1%BB%81n_Trung_Vi%E1%BB%87t_Nam_2020#:~:text=Chi%E1%BB%81u%2015%20th%C3%A1ng%2011%2C%20B%C3%A3o,Nam%20c%C3%B3%20xu%20h%C6%B0%E1%BB%9Bng%20xu%E1%BB%91ng.
18. Trận lụt năm 2025
- Cuối tháng 10 lũ nhiều sông ở Quảng Nam trên BĐ III
- Từ 17/11 lũ trên sông Thu Bồn Quảng Nam đang lên.
III. NHẬN XÉT
1. Từ 1822 đến 2005, năm nào miền Trung cũng có lũ. Trong 204 năm có 18 trận lũ lớn được ghi nhận, trung bình 11 năm có một trận lũ lớn.
2. Xét 60 năm gần đây, tính từ 1964, có 12 trận lũ lớn, trung bình 5 năm một trận lũ lớn.
3. Xét 26 năm gần đây, từ 1999 đến 2025 có 9 trận lũ lớn, trung bình 3 năm có một trận lũ lớn ở miền Trung.
4. Từ (1), (2), (3) rút ra nhận xét: mưa lũ ở miền Trung càng ngày càng dày đặc hơn (tần suất xuất hiện cao hơn).
5. Trong 204 năm với 18 năm có cơn lũ lớn ở miền Trung thì Quảng Nam có 13 năm. Tính ra xác suất là 72%.
6. Trong 18 lần lũ lớn trong 204 năm ở miền Trung, có 2 lần lũ trong tháng 12, có ảnh hưởng Quảng Nam.
7. Xét trong 204 năm với 18 năm có lũ lớn ở miền Trung thì tới 12 năm có lũ lớn ở Quảng Nam vào tháng 11.
8. Xét trong 204 năm với 18 năm có lũ lớn ở miền Trung thì tới 7 năm có lũ lớn ở Quảng Nam vào sau ngày 15/11
9. Từ 1822 đến 1998 không thấy sử sách ghi nhận lũ lớn ở Quảng Nam sau ngày 15/11. Nhưng từ 1998 đến 2025 (27 năm) có 11 năm lũ lớn ở miền Trung thì trong đó đến 7 năm có lũ lớn ở Quảng Nam sau ngày 15/11.
Xét trong 27 năm qua, trung bình cứ 4 năm sẽ có 1 năm có lũ lớn ở Quảng Nam sau ngày 15/11.
10. Từ các nhận xét trên, thấy rằng, không thể quy định từ sau 15/11 thì lũ ở Quảng Nam giảm hẳn để đưa mực nước hồ trước lũ gần bằng, thậm chí bằng mực nước dâng bình thường, là mực nước không thể điều tiết giảm lũ cho hạ du.
IV. GỢI Ý - ĐỀ XUẤT
Tại Quảng Nam, phải chia ra 4 thời đoạn:
Ví dụ với Sông Tranh 2, MNDBT 175m thì:
+ Từ 01/9 đến 31/10: mực nước cao nhất đón lũ 165m (cách MNDBT 10m)
+ Từ 01/11 đến 15/11: mực nước dâng cao nhất đón lũ 168m (cách MNDBT 7m)
+ Từ 16/11 đến 30/11: mực nước dâng cao nhất đón lũ 170m (cách MNDBT 5m).
+ Từ 01/12 đến 15/12: mực nước dâng cao nhất đón lũ 173m (cách MNDBT 2m).
Sau cơn lũ lớn cuối cùng, cả tháng sau đó nước trong nguồn vẫn chảy ra mạnh, chứ không phải dứt mưa là suối ngưng chảy. Do vậy, nếu 15/11 hết mưa lũ lớn thì vẫn tích thêm được nước đến 15/12, đến cả 15/01 năm sau.
Biết rằng 1m chiều cao mực nước giá trị vài chục tỷ nhưng nó cũng có thể làm mất hàng chục mạng người.
Đời dân nghèo, một lần trôi nhà là cả phần đời sau đó hẩm hiu.
Nếu 10 năm trôi nhà 1 lần thì đi ăn mày.
Thực tế 2 đợt lũ vừa qua, các thủy điện ở Quảng Nam hạ mực nước trước lũ thấp hơn nhiều so với mực nước cao nhất đón lũ.
Cụ thể, ngày 16/11/2025 thủy điện Sông Tranh 2 đã đưa mực nước hồ về mức gần 165m (cách MNDBT 10m). Chính vì vậy, 3 ngày qua Sông Tranh 2 phát huy hữu hiệu cắt lũ hạ du. Đến 15h00 ngày hôm nay 18/11, Sông Tranh 2 tích thêm nước, đạt cao độ 173,67m, giảm hẳn lũ hạ du. Đây là dữ liệu cần lưu ý để thay đổi quy định.
Nếu Sông Tranh 2 để mực nước theo quy định mập mờ 173m-175m thì Quảng Nam giờ này bơi rồi.
Đề có được giảm lũ trong đợt lũ đang diễn ra hôm nay (các đợt trước đây tui không biết nên không nói) là sự quyết tâm, vì dân của lãnh đạo Quảng Nam cũ, lãnh đạo Đà Nẵng mới và cái "tâm" của nhà đầu tư.
Nhưng, không thể điều hành những vấn đề cực kỳ quan trọng bằng cái tâm mà phải quản lý điều hành bằng kỹ trị, bằng thể chế.
Để khi, doanh nghiệp họ khó khăn họ cũng không thể chơi gian, quan chức thoái hóa cũng khó bắt tay với doanh nghiệp.
Biết rằng, dữ liệu tôi đưa ra là chưa đầy đủ, nhưng nó cũng cho thấy cái nhìn tổng quan để đề xuất thay đổi QUY TRÌNH VẬN HÀNH LIÊN HỒ CHỨA TRÊN LƯU VỰC SÔNG VU GIA - THU BỒN theo Quyết định số 1865/QĐ-TTg ngày 23 tháng 12 năm 2019.
Trân trọng cám ơn !
(Lưu ý bài rất dài, vì phải dẫn số liệu, nên lỡ đọc đừng chửi 🤣)
Hôm nay tôi phá lệ, viết ra ngoài ranh giới Quảng Ngãi.
Quảng Nam quê ngoại, nơi tôi có nhiều ký ức tuổi thơ. Hè đến là ba má dẫn đi xe đò từ Quảng Ngãi ra tới Vĩnh Điện, đi ca-nô ngược lên bến đò Trung Phước rồi đi bộ 7km về Chợ Thơm. Từ chợ Thơm đi vào vài trăm mét là nhà ngoại tôi. Hè nào cũng thế, cũng ngược xuôi ngắm cảnh từ giữa dòng sông, rồi đem về Quảng Ngãi gà đá, chim đội mũ, chim chích chòe, cá lia thia... của các cậu cho. Những năm sau này thì vượt đèo Le về ăn giỗ.
Quảng Nam lụt lội nặng quá, tôi đem Quy trình vận hành liên hồ trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn ra xem, khá bất ngờ ! Nó tệ hơn Quy trình 911 áp dụng cho Quảng Ngãi nhiều, mà 911 tôi cũng còn chưa ưa.
Quy trình ở đây:
https://m.thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Quyet-dinh-1865-QD-TTg-2019-van-hanh-lien-ho-chua-tren-luu-vuc-song-Vu-Gia-Thu-Bon-433038.aspx
Tại Bảng 1, quy định mực nước cao nhất trước lũ của các hồ trong mùa lũ.
Các bạn xem hình đính kèm, những con số tôi gạch đít đỏ cũng chính là MỰC NƯỚC DÂNG BÌNH THƯỜNG, là trạng thái hồ không thể tích thêm nước để giảm lũ cho hạ du, nước vào hồ bao nhiêu thì phải cho ra hồ bấy nhiêu.
Vấn đề khoảng cách từ MỰC NƯỚC HỒ CAO NHẤT TRƯỚC LŨ đến MỰC NƯỚC DÂNG BÌNH THƯỜNG tôi đã phân tích ở bài này:
https://www.facebook.com/share/p/1DqU28qMpk/
Lấy thông số quy định của thủy điện Sông Tranh 2 làm điển hình để xem xét:
- Từ 01/09 đến 15/11, mực nước cao nhất trước lũ 172,0 m.
- Từ 16/11 đến 15/12, mực nước cao nhất trước lũ 173,0 - 175,0 m
- Mực nước dâng bình thường (MNDBT): 175,0 m
I. ĐẶT CÂU HỎI
1. Tại Quảng Nam, có thể lấy ngày 15/11 để phân định trước 15/11 thì mưa lũ lớn, sau 15/11 thì mưa lũ nhỏ và có thể để mực nước hồ trước lũ bằng MNDBT hay không ?
2. Từ 16/11 đến 15/12 ghi: 173,0 - 175,0 m được hiểu như thế nào ?
+ Hiểu là ngày 16/11 thì 173,0m, ngày 15/12 thì 175,0m, các ngày ở giữa thì nội suy ?
+ Hiểu là trong khoảng thời gian đó thì để mực nước trong khoảng biên độ đó, tùy tâm ???
II. XEM XÉT CÁC CƠN LŨ LỚN TRONG HƠN 200 NĂM QUA Ở MIỀN TRUNG
Tham khảo link này:
https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_tr%E1%BA%ADn_l%C5%A9_l%E1%BB%9Bn_%E1%BB%9F_Mi%E1%BB%81n_Trung_Vi%E1%BB%87t_Nam
1. Trận lụt năm Nhâm Ngọ 1822
- Kinh đô Huế: Lũ lụt lớn vào tháng 10, gây thiệt hại nặng nề cho kinh đô
- Tháng 11 cùng năm, trấn Phú Yên cũng xảy ra mưa lụt to, dải cát ở cửa biển cũ Phú Sơn vỡ thành cửa biển mới rộng 24 trượng 7 thước (98 mét), sâu 1 trượng 1 thước 1 tấc (4,44m), dài 64 trượng 5 thước (266m), cách cửa biển cũ 1.010 trượng (4.040m).
Thời điểm này, triều Nguyễn đã có KHÂM THIÊN GIÁM, chuyên dự báo các hiện tượng thiên nhiên.
2. Trận lũ lụt năm Giáp Thìn 1844
Trận lũ năm Giáp Thìn (1844) xảy ra vào tháng 10 dương lịch (tháng 9 âm lịch) ở phủ Thừa Thiên và tỉnh Quảng Trị gây nên thiệt hại nặng
3. Trận lũ lụt năm Mậu Dần 1878
(Vào 17/10 Âm lịch, 11/11 Dương lịch)
- Vào năm 1878, một trận lũ lụt lớn xảy ra ở các tỉnh Trung Bộ và đặc biệt tại Quảng Nam và Quảng Ngãi.
- Trong bài vè "Lụt bất quá" của Tú tài Phan Thanh (ở Sơn Tịnh) viết năm Mậu Dần 1878, mô tả:
"...
Tháng mười đương tạnh khi không
Nửa đêm mười bốn đùng đùng gió mưa
Mười rằm mười sáu còn vừa
Sang ngày mười bảy lụt mưa ba đào
Trên nguồn, dưới biển cũng đào
Chỗ thấp ngập nóc chỗ cao lên dàn
Um sùm trống mõ la làng
Bò ồ, heo éc kêu vang tứ bề
Kẻ chun cu đĩ kêu ghe
Người trèo lên nóc kêu bè đưa đi
...
Sang ngày mười tám đửa đêm
Mở ba cửa biển gió êm nước ròng
..."
Xem bài vè ở đây:
http://www.nuiansongtra.com/index.php?c=article&p=1184
4. Trận lụt năm 1910
- Bão lụt liên tiếp và dồn dập ở Trung kỳ (từ Thanh Hóa đến Bình Thuận) trong tháng 9 và tháng 11 năm 1910 gây thiệt hại nặng nề. Tỉnh Quảng Ngãi có hơn 10 người chết đuối, nhà cửa thuyền bè dọc sông hư hỏng chìm mất có tới hàng vạn.
5. Trận lụt năm 1934
(Ngày 23-25/10/1934)
Cuối tháng 10 năm 1934, Bắc Trung Bộ xảy ra trận lũ lụt lớn. Tổng lượng mưa tại Đồng Hới ghi nhận trong đợt mưa này lên đến 600mm, tại Tư Dung (nay thuộc Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh) có tổng lượng mưa 1224mm trong 36 giờ, "là lượng mưa lớn nhất được quan sát thấy kể từ năm 1907 trong chuỗi số liệu mưa của Đông Dương".
Xem chi tiết trận lụt ở đây:
https://ngheandost.gov.vn/khxhnvna/thong-tin-tu-lieu/con-bao-thang-10-nam-1934-tai-mien-trung-90-nam-nhin-lai-80.html
6. Trận lụt năm 1953
- Từ 20 đến 26 tháng 9 năm 1953, một trận lũ lụt lớn đã xảy ra ở Trung Trung Bộ mà nghiêm trọng nhất là tại Huế, với mực nước lũ được cho là rất cao chỉ đứng sau năm 1999.
- Đỉnh lũ trên sông Hương tại Kim Long được cho là đạt 5,48m. Trận lụt đã làm 500 người thiệt mạng, 290 ngôi nhà bị cuốn trôi, hàng trăm gia súc vật nuôi chết, nổi trắng trên sông Hương, 80% diện tích hoa màu bị mất trắng. Trận lụt năm 1953 làm sập cửa Ngăn Trên (cửa Quảng Đức) của kinh thành Huế nên dân chúng gọi là cửa Sập
7. Trận lụt năm 1964
- Trận lụt lớn xảy ra vào đầu tháng 11 năm 1964 do ảnh hưởng liên tiếp của các cơn bão Iris, Joan và Kate đã gây ra thiệt hại rất lớn cho người dân khu vực miền Trung, làm 7.000 người thiệt mạng
Quảng Nam là tâm điểm.
8. Trận lụt năm 1983
- Mưa lũ lớn tại khu vực Trung Trung Bộ, đặc biệt tâm điểm ở Huế.
- Mưa lớn gây ra lũ lụt nghiêm trọng từ ngày 28 tháng 10 đến 1 tháng 11 làm 252 người chết, 115 người bị thương, 2.100 ngôi nhà bị sập, 1.511 ngôi nhà bị trôi
9. Trận lụt cuối năm 1998
- Năm cơn bão liên tiếp đổ bộ (số 4, số 5, số 6, số 8) và ảnh hưởng (số 7) chỉ trong vòng 1 tháng (14 tháng 11 đến 14 tháng 12) đã gây ra một đợt mưa lũ lịch sử tại các tỉnh Trung và Nam Trung Bộ. Đỉnh lũ trên sông Thu Bồn ở Nông Sơn đạt mức lũ lịch sử (bị phá năm 2025).
10. Hai trận lũ lụt lớn cuối năm 1999
- Trận lụt thứ nhất xảy ra từ ngày 1 đến ngày 6 tháng 11, do ảnh hưởng của không khí lạnh kết hợp với áp thấp nhiệt đới. Ở các tỉnh miền Trung đã xảy ra mưa lớn với lượng mưa từ 600–1000 mm. Mưa tại tỉnh Thừa Thiên – Huế rất lớn; nhiều điểm tại tỉnh này mưa dồn dập khoảng 1.000 mm trong 1 ngày, trong đó nổi bật là tại thành phố Huế với lượng mưa 2 ngày đêm là 2.288 mm đã gây ra trận lũ lụt lịch sử, làm 352 người chết, 21 người mất tích, 94 người bị thương; cả một làng tại biển Thuận An bị lũ cuốn trôi ra biển; 90 vạn dân phải chịu đói rét trong nhiều ngày.
- Vào đầu tháng 12 năm 1999, một trận lụt lớn khác cũng xảy ra tại miền Trung mà tâm điểm đợt này nằm ở Quảng Nam (nay là Đà Nẵng). Lượng mưa lớn tập trung vào 3 ngày là 3, 4 và 5. Tổng lượng mưa từ ngày 1 đến ngày 7 dao động trong phạm vi từ 200 đến hơn 2000 mm, trong đó khu vực từ Nam Quảng Nam đến Quảng Ngãi có lượng mưa trên 1000mm. Trung tâm mưa lớn xuất hiện ở thượng lưu sông Trà Bồng (Xuân Bình 2192 mm, thượng lưu sông Vệ tại Ba Tơ 2011 mm), gây ra lũ lịch sử ở các sông Trà Bồng, Trà Khúc và sông Vệ. Mực nước đỉnh lũ xuất hiện vào ngày 4, 5, một số nơi vào ngày 3. Lũ trên sông Trà Khúc, sông Vệ và có thể cả trên sông Trà Bồng cao hơn lũ lịch sử năm 1964.
11. Trận lụt năm 2007
- Từ ngày 28 tháng 10 đến 5 tháng 11 ở các tỉnh Trung Bộ mưa lũ làm 94 người chết, năm người mất tích. Đỉnh lũ năm 2007 đã vượt năm 1999 0,2-0,5 m; vùng thượng lưu có nơi cao hơn đỉnh lũ năm 1999 cả mét.
- Ba tỉnh thiệt hại nặng là Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định.
Xem thêm ở đây:
https://tuoitre.vn/dai-hong-thuy-2007-231278.htm
12. Trận lụt năm 2009
- Ngày 29/9/2009 bão vào làm Quảng Nam, Quảng Ngãi lũ lụt, thiệt hại nặng.
- Ngày 2/11/2009 bão vào khu vực Nam Trung Bộ gây ra đợt mưa lũ khác do ảnh hưởng của hoàn lưu bão Mirinae. Tại Phú Yên, trên sông Kỳ Lộ tại Hà Bằng đạt đỉnh lũ lịch sử 13,47m, cao hơn lũ lịch sử 1988 1,0m; tại Gia Lai, trên sông Ba tại Ayunpa nước lũ cũng đạt mốc lịch sử 158,96m, cao hơn lũ lịch sử 1988 0,99m. Trên sông Cái Nha Trang tại Đồng Trăng đỉnh lũ lịch sử là 13,42m, cao hơn lũ lịch sử 2003 0,08m. Bão và mưa lũ làm 124 người chết, 168 người bị thương.
- Tại Quảng Nam: nhiều vùng bị cô lập. Mưa lớn ở thượng nguồn khiến nước sông Thu Bồn dâng cao, gây ngập trên diện rộng. Tại huyện Nông Sơn, các tuyến đường về địa bàn Hương Quế (xã Quế Trung); Bình Yên, Dùi Chiêng ; Ninh Khánh… bị ngập sâu từ 0,5m đến hơn 2m...
Xem thêm ở đây:
https://tgpsaigon.net/bai-viet/con-bao-so-11-mirinae-tan-pha-mien-trung-44056
13. Trận lụt năm 2010
- Trong tháng 10 năm 2010, Bắc Trung Bộ và Quảng Bình xảy ra liên tiếp hai trận mưa lũ lụt lớn, lượng mưa nhiều nơi lên đến trên 1000mm
Đầu tháng 11 năm 2010, lũ lụt lớn tiếp tục xảy ra ở Nam Trung Bộ. Bốn đợt mưa to, lũ lớn gây ngập lụt ở các tỉnh Trung Bộ, với 218 người chết, 35 người mất tích, 198 người bị thương.
- Ngày 17/11 lũ trên các sông ở Quảng Nam lên mức báo động III
https://baochinhphu.vn/tai-quang-nam-lu-tren-cac-song-len-hon-muc-bao-dong-iii-10247968.htm
14. Trận lụt năm 2013
- Ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 15 (Podul), các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên hứng chịu một đợt mưa to khủng khiếp; lũ trên các sông từ Thừa Thiên - Huế đến Khánh Hòa và Tây Nguyên đã lên cao, với đỉnh lũ phổ biến ở mức trên báo động 3.
- Đặc biệt, đỉnh lũ tại sông Trà Khúc cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1999 tới gần nửa mét. Tại sông Vệ, đỉnh lũ ở mức 6,03 m, cũng cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1999. Tại Sông Ba, đỉnh lũ cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1981 tới gần 1,7 m. Lũ đã làm hư hại hoặc phá hủy 427.258 ngôi nhà. Trên toàn lãnh thổ Việt Nam, lũ lụt đã cướp đi sinh mạng của 44 người và làm 74 người khác bị thương
- Ngày 16/11, Quảng Nam ngập trên diện rộng.
Xem thêm ở đây:
https://cand.com.vn/Xa-hoi/Quang-Nam-Lu-lut-gay-ngap-tren-dien-rong-i244825/
15. Trận lụt năm 2016
- Từ giữa tháng 10 đến giữa tháng 12 năm 2016, liên tiếp xảy ra 5 đợt mưa, lũ lớn và đặc biệt lớn trên diện rộng ở miền Trung do ảnh hưởng của tổ hợp áp thấp nhiệt đới, gió Đông trên cao và không khí lạnh.
- Kết thúc bằng đợt mưa lũ lịch sử tại Nam Trung Bộ từ 13 đến 15 tháng 12, hàng loạt sông vượt báo động 3; tại sông Vệ - Quảng Ngãi, xấp xỉ đỉnh lũ lịch sử năm 2013; lũ tại sông Kôn ở Thạnh Hòa (Bình Định) đạt 9,52m cũng xấp xỉ đỉnh lũ lịch sử năm 2013 (9,68m). Đợt mưa lũ này gây thiệt hại nghiêm trọng, 31 người chết, 50 người bị thương. Tính chung 5 đợt mưa lũ làm 129 người chết, mất tích, 151 người bị thương; 1.195 nhà bị đổ, trôi, 236.196 nhà bị ngập, thiệt hại; 103.902 ha diện tích lúa và hoa màu bị ngập, thiệt hại; 32.057 ha cây công nghiệp, cây ăn quả bị đổ gãy, thiệt hại; hơn 1,2 triệu con gia súc, gia cầm bị chết.
- Ngày 14/12 lũ chia cắt nhiều khu vực ở Quảng Nam.
Xem thêm ở đây:
https://tuoitre.vn/lu-len-cao-hang-chuc-nghin-hoc-sinh-quang-nam-nghi-hoc-1235962.htm
16. Trận lụt năm 2017
- Bão số 12 (Damrey) đổ bộ vào Khánh Hòa gây mưa lũ lớn, lượng mưa đặc biệt lớn, có nơi lượng mưa đo được gần 2.000mm, kỷ lục từ trước tới nay, mực nước các sông lên cao xấp xỉ mức lịch sử. Ngay trước thềm Hội nghị APEC, cố đô Huế, phố cổ Hội An và nhiều nơi thuộc các tỉnh như Thừa Thiên – Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định... chìm trong biển nước. Lũ lớn trên mức báo động 3 ở hầu hết các sông. Bão số 12 và mưa lũ sau bão làm 123 người chết và mất tích; 3.550 nhà nhà sập đổ, 134.000 nhà tốc mái, hư hỏng; 11.224 ha lúa, 27.301 ha rau, hoa màu bị ngập, thiệt hại; 38.629 lồng bè nuôi trồng thủy, hải sản; 1.809 tàu thuyền bị chìm, hư hỏng.
- Ngày 6/11 lũ cô lập Hội An, nhà ngập sâu 4m.
Xem thêm ở đây
https://vnexpress.net/lu-len-dinh-pho-co-hoi-an-bi-co-lap-3666429.html
- Ngày 21/11 nhiều nơi ở Quảng Nam ngập sâu trong nước.
Xem thêm ở đây:
https://tuoitre.vn/lu-chia-cat-nhieu-noi-o-quang-nam-20171121165527233.htm
17. Trận lụt năm 2020
- Đây là trận lụt lịch sử với quy mô rất lớn và kéo dài 42 ngày (từ 6 tháng 10 đến 17 tháng 11) khi chịu ảnh hưởng của tổ hợp 8 cơn bão và áp thấp nhiệt đới.
- Ngày 13/11 lũ sông Thu Bồn tại Câu Lâu trên BĐ III
Xem thêm ở đây:
https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C5%A9_l%E1%BB%A5t_mi%E1%BB%81n_Trung_Vi%E1%BB%87t_Nam_2020#:~:text=Chi%E1%BB%81u%2015%20th%C3%A1ng%2011%2C%20B%C3%A3o,Nam%20c%C3%B3%20xu%20h%C6%B0%E1%BB%9Bng%20xu%E1%BB%91ng.
18. Trận lụt năm 2025
- Cuối tháng 10 lũ nhiều sông ở Quảng Nam trên BĐ III
- Từ 17/11 lũ trên sông Thu Bồn Quảng Nam đang lên.
III. NHẬN XÉT
1. Từ 1822 đến 2005, năm nào miền Trung cũng có lũ. Trong 204 năm có 18 trận lũ lớn được ghi nhận, trung bình 11 năm có một trận lũ lớn.
2. Xét 60 năm gần đây, tính từ 1964, có 12 trận lũ lớn, trung bình 5 năm một trận lũ lớn.
3. Xét 26 năm gần đây, từ 1999 đến 2025 có 9 trận lũ lớn, trung bình 3 năm có một trận lũ lớn ở miền Trung.
4. Từ (1), (2), (3) rút ra nhận xét: mưa lũ ở miền Trung càng ngày càng dày đặc hơn (tần suất xuất hiện cao hơn).
5. Trong 204 năm với 18 năm có cơn lũ lớn ở miền Trung thì Quảng Nam có 13 năm. Tính ra xác suất là 72%.
6. Trong 18 lần lũ lớn trong 204 năm ở miền Trung, có 2 lần lũ trong tháng 12, có ảnh hưởng Quảng Nam.
7. Xét trong 204 năm với 18 năm có lũ lớn ở miền Trung thì tới 12 năm có lũ lớn ở Quảng Nam vào tháng 11.
8. Xét trong 204 năm với 18 năm có lũ lớn ở miền Trung thì tới 7 năm có lũ lớn ở Quảng Nam vào sau ngày 15/11
9. Từ 1822 đến 1998 không thấy sử sách ghi nhận lũ lớn ở Quảng Nam sau ngày 15/11. Nhưng từ 1998 đến 2025 (27 năm) có 11 năm lũ lớn ở miền Trung thì trong đó đến 7 năm có lũ lớn ở Quảng Nam sau ngày 15/11.
Xét trong 27 năm qua, trung bình cứ 4 năm sẽ có 1 năm có lũ lớn ở Quảng Nam sau ngày 15/11.
10. Từ các nhận xét trên, thấy rằng, không thể quy định từ sau 15/11 thì lũ ở Quảng Nam giảm hẳn để đưa mực nước hồ trước lũ gần bằng, thậm chí bằng mực nước dâng bình thường, là mực nước không thể điều tiết giảm lũ cho hạ du.
IV. GỢI Ý - ĐỀ XUẤT
Tại Quảng Nam, phải chia ra 4 thời đoạn:
Ví dụ với Sông Tranh 2, MNDBT 175m thì:
+ Từ 01/9 đến 31/10: mực nước cao nhất đón lũ 165m (cách MNDBT 10m)
+ Từ 01/11 đến 15/11: mực nước dâng cao nhất đón lũ 168m (cách MNDBT 7m)
+ Từ 16/11 đến 30/11: mực nước dâng cao nhất đón lũ 170m (cách MNDBT 5m).
+ Từ 01/12 đến 15/12: mực nước dâng cao nhất đón lũ 173m (cách MNDBT 2m).
Sau cơn lũ lớn cuối cùng, cả tháng sau đó nước trong nguồn vẫn chảy ra mạnh, chứ không phải dứt mưa là suối ngưng chảy. Do vậy, nếu 15/11 hết mưa lũ lớn thì vẫn tích thêm được nước đến 15/12, đến cả 15/01 năm sau.
Biết rằng 1m chiều cao mực nước giá trị vài chục tỷ nhưng nó cũng có thể làm mất hàng chục mạng người.
Đời dân nghèo, một lần trôi nhà là cả phần đời sau đó hẩm hiu.
Nếu 10 năm trôi nhà 1 lần thì đi ăn mày.
Thực tế 2 đợt lũ vừa qua, các thủy điện ở Quảng Nam hạ mực nước trước lũ thấp hơn nhiều so với mực nước cao nhất đón lũ.
Cụ thể, ngày 16/11/2025 thủy điện Sông Tranh 2 đã đưa mực nước hồ về mức gần 165m (cách MNDBT 10m). Chính vì vậy, 3 ngày qua Sông Tranh 2 phát huy hữu hiệu cắt lũ hạ du. Đến 15h00 ngày hôm nay 18/11, Sông Tranh 2 tích thêm nước, đạt cao độ 173,67m, giảm hẳn lũ hạ du. Đây là dữ liệu cần lưu ý để thay đổi quy định.
Nếu Sông Tranh 2 để mực nước theo quy định mập mờ 173m-175m thì Quảng Nam giờ này bơi rồi.
Đề có được giảm lũ trong đợt lũ đang diễn ra hôm nay (các đợt trước đây tui không biết nên không nói) là sự quyết tâm, vì dân của lãnh đạo Quảng Nam cũ, lãnh đạo Đà Nẵng mới và cái "tâm" của nhà đầu tư.
Nhưng, không thể điều hành những vấn đề cực kỳ quan trọng bằng cái tâm mà phải quản lý điều hành bằng kỹ trị, bằng thể chế.
Để khi, doanh nghiệp họ khó khăn họ cũng không thể chơi gian, quan chức thoái hóa cũng khó bắt tay với doanh nghiệp.
Biết rằng, dữ liệu tôi đưa ra là chưa đầy đủ, nhưng nó cũng cho thấy cái nhìn tổng quan để đề xuất thay đổi QUY TRÌNH VẬN HÀNH LIÊN HỒ CHỨA TRÊN LƯU VỰC SÔNG VU GIA - THU BỒN theo Quyết định số 1865/QĐ-TTg ngày 23 tháng 12 năm 2019.
Trân trọng cám ơn !
Comments
Post a Comment